Türkiye’de farklı konulara farklı makamlar karar verir ve yanlış mercie başvurmanın bedeli en çok sürelerin en kısa olduğu yerde ödenir. Aşağıda ilk yönelim için bir harita var.

Durum ve makam

• İkamet izninin verilmemesi veya uzatılmaması — il göç idaresi müdürlüğü; itiraz idare mahkemesine.
• Sınır dışı etme kararı — valilik; idare mahkemesi, tebliğden itibaren yedi gün. Kasım 2024’ten bu yana mahkemenin bu başvuru üzerine verdiği karar kesindir — ikinci bir deneme yoktur.
• Geri gönderme merkezine yerleştirme — valilik; başvuru idare mahkemesine değil, sulh ceza hâkimliğine yapılır ve sınır dışı etmeden ayrı olarak incelenir.
• Uluslararası arama üzerine yakalama — polis, ardından savcılık; hâkim önüne çıkarma en geç yirmi dört saat içindedir, yol süresi bu sürenin dışındadır ve on iki saati aşamaz.
• İade davası — talep merkezî makam olarak Adalet Bakanlığı üzerinden gelir, ağır ceza mahkemesi bakar, sonrasında temyiz.
• Hesap işleminin durdurulması — mali istihbarat biriminin talebi üzerine.
• Bankanın hizmet vermeyi reddetmesi — bankanın kendi kararı; bu bir idari işleme itiraz değil, özel hukuk uyuşmazlığıdır.

İlk yirmi dört saat belirleyicidir

İlk yirmi dört saat içinde hâkim, yakalanan kişiye rızası ile iade imkânını ve bu rızanın hukuki sonuçlarını açıklamakla yükümlüdür. Rıza, dosyayı basitleştirilmiş usule taşır ve hem esastan yargılamayı hem de temyizi kapatır. Bu açıklama çoğu zaman kişi müdafii ile görüşmeden önce yapılır.

İki ayrı yargı kolu

Göç konuları, idari para cezaları ve makam retleri idari kolda ilerler: idare mahkemesi, ardından üst dereceler, iç hukuk yolları tükendiğinde Anayasa Mahkemesi ve sonrasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. Yakalama, iade ve aklama dosyaları ceza kolunda ilerler: sulh ceza hâkimliği, ağır ceza mahkemesi, Yargıtay.

Kolun yanlış seçilmesi genellikle esastan ret değil, zaman kaybı anlamına gelir — bu dosyalarda en az bulunan şey de zamandır.

Pratik kural

Başvurunun durumu, giriş yasakları ve bölge kısıtlamaları hakkında bilgiler düzenli olarak sözlü verilir ve aynı düzenlilikle hatalı çıkar. Mahkemede kullanmayı düşündüğünüz her şey, kaydı yapılmış yazılı başvuru ile alınmalıdır. Görevlinin sözlü cevabının ispat değeri yoktur.