Strazburg'a başvuru çoğu zaman yedek bir yol gibi görülür: ülke içinde olmadı, AİHM'e gideriz. Oysa bu, kendi süreleri ve kendi mantığı olan ayrı bir usuldür — son iç merciin ret kararından sonra öğrenmeye başlamak neredeyse her zaman geç kalmaktır.

AİHM kararı gerçekte ne sağlar

Kazanılan dava üç şey getirir. Tazminat — kararın en güvenilir biçimde yerine getirilen kısmı. Türkiye'de yargılamanın yenilenmesi için dayanak — hem ceza hem idari yargıda; talep için karar kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl süre vardır. Bir de hukuki konum, aynı kişinin ve aile üyelerinin diğer dosyalarında kullanılabilir.

Kararın sağlamadıkları: Türk makamının işleminin kendiliğinden iptali, otomatik tahliye, malvarlığının kendiliğinden iadesi. Karar bir dayanak verir, gerisi ülke içinde ayrı bir çalışmadır. Başvurunun yapılmış olması da iç usulleri durdurmaz.

Altı ay değil, dört ay

1 Şubat 2022'den itibaren başvuru, nihai iç karardan sonra dört ay içinde yapılır. Önceki altı aylık süre yalnızca nihai kararı bu tarihten önce verilmiş dosyalarda geçerlidir: değişikliğin geriye yürürlüğü yoktur.

Süre katıdır ve fiilen eski hâle getirilmez. İlk bakılan şey budur, geç gelenlerin ilk kaybettiği şey de budur. Başvuru yalnızca resmî form ile kabul edilir; serbest metinli bir mektup süreyi durdurmaz.

Strazburg'dan önce Anayasa Mahkemesi

Bireysel başvuru 2012'den beri işliyor ve AİHM bunu etkili bir iç hukuk yolu sayıyor. Dolayısıyla bu aşamadan geçmek zorunludur: geçilmezse başvuru, esası incelenmeden kabul edilemez bulunur.

Bazı kategoriler için bir zorunlu adres daha var — Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonu. Yargılamanın uzunluğu ve mahkeme kararlarının yerine getirilmemesi şikâyetleri oradan geçer. Bu kategorilerde Komisyonu atlayarak Strazburg'a gitmek neredeyse kesin olarak kabul edilemezlikle sonuçlanır.

Tedbir: 39. kural

Telafisi imkânsız bir zarar tehlikesi yakınsa — özellikle Sözleşme'nin yasakladığı muameleye uğrama riski ileri sürülen bir ülkeye sınır dışı etme veya iade — Mahkeme, devletten işlemi geçici olarak durdurmasını isteyebilir.

Bu istisnai bir mekanizmadır: nadiren, tüm koşulların sıkı değerlendirmesiyle uygulanır ve belgelerin tamamının bir anda sunulmasını gerektirir. Bu tür talepler sıra beklemez, ama hazırlığı önceden yapılır. İç süreleri günlerle ölçülen iade ve sınır dışı dosyalarında tedbir bazen yetişen tek şeydir. Somut ve yakın bir tehlike göstermeden «her ihtimale karşı» istemek anlamsızdır.

Rakamlarla Türkiye: gerçekçi beklenti

• 1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye aleyhine 22 566 başvuru derdest — Mahkeme'nin toplam iş yükünün üçte birinden fazlası.
• 2025'te Mahkeme 9 865 başvuruyu sonuçlandırdı; bunların yaklaşık üçte ikisi kabul edilemezlik ya da listeden düşürme.
• Esastan verilen karar sayısı 2025'te 74; 66'sında ihlal tespit edildi — on dosyanın neredeyse dokuzu.
• 22 566 dosyanın 20 446'sı üç yargıçlı komitelerde: yerleşik içtihada göre incelenen tipik dosyalar.

Sonuç basit: esastan incelemeye ulaşmak zor, ulaşıldığında kazanmak ise olası. Mücadele sonuç için değil, kabul edilebilirlik için verilir.

En istikrarlı kategori özgürlük ve güvenlik hakkına ilişkin dosyalar: on yıl boyunca yılda 16 ilâ 29 karar. İfade özgürlüğünde 2018–2021 zirvesi — yılda 40 karara kadar — yerini tek haneli sayılara bıraktı; dosyalar kaybolmadı, sıraya yerleşti.

Başvuru sırası: altı adım

1. Olağan kanun yollarını tüketin — kendi yargı kolunuzdaki istinaf ve temyiz.
2. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapın ve kararını bekleyin.
3. Durumun Tazminat Komisyonu'nun görev alanına girip girmediğini kontrol edin.
4. Nihai iç kararın tarihini sabitleyin — dört ay bu tarihten işler.
5. Başvuruyu resmî form üzerinde hazırlayın: olaylar, ihlal edilen haklar, tüketilen yollar, belgeler.
6. Yakın tehlike varsa aynı anda, ayrı bir taleple 39. kural kapsamında tedbir isteyin.

En çok unutulan yedinci adım da var: dava kazanıldıktan sonra Türkiye'de yargılamanın yenilenmesini talep etmek — bunun için bir yıl süre vardır.

En sık kaybedilenler

• Süreyi eski altı aylık kurala göre sayıp geç kalmak.
• Anayasa Mahkemesi'ni atlayıp Strazburg'a gitmek ve kabul edilemezlik almak.
• Yenileme için bir yıllık süreyi kaçırmak: karar var, ama artık kullanılamıyor.
• Dostane çözümü ya da tek taraflı deklarasyonu yenilgi sayıp reddetmek. Ülke içinde yenileme bakımından sonuç aynıdır, ödeme ise daha hızlı gelir.

Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir durumun hukuki değerlendirmesi değildir. Süreler ve usul, dosyanın koşullarına ve hangi iç yolun tüketildiğine göre değişir.