Ödemelerle ilgili sorunların çoğu bloke anında değil, daha önce başlar: işlem kiminle ve kimin aracılığıyla yapıldığı kontrol edilmeden gerçekleştirildiğinde. Karşı tarafın ve paranın izleyeceği yolun incelenmesi banka için bir formalite değil, işlemi planlamanın bile ön koşuludur.
Riskin boyutunu gösteren bir örnek
4 Eylül 2026’da ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi, İstanbul merkezli Golden Global Yatırım Bankası’nı ve bağlantılı iki şirketi yaptırım listesine aldı. ABD tarafının iddiasına göre banka üzerinden İran petrol gelirleri aktarılıyordu; banka iddiaları reddediyor. Büyük bir kurum değil — basında yer alan bilgilere göre aktif büyüklüğü bakımından Türkiye’de 35. sırada.
Böyle bir bankanın müşterileri ve karşı tarafları için sonuçlar hemen doğar: bankayla işlemler durur, başlamış işlemlerin tamamlanması için ise süreli bir tasfiye lisansı yayımlanmıştır. Asıl önemli olan başka: İran’la hiçbir ilgisi olmayan bir şirket, yalnızca ortağının hesabı yanlış bankada olduğu için bu durumla karşılaşabilirdi.
İnceleme neden işlemden önce yapılmalı
Bankalar müşterilerini ve işlemleri kontrol etmekle yükümlüdür — bu, suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi mevzuatı kapsamında doğrudan yükümlülükleridir. Ancak banka kendi tarafını kontrol eder. Karşı tarafı, onun bankasını ve paranın gideceği yolu sizin yerinize kimse incelemez. Sorun para gönderildikten sonra ortaya çıkarsa seçim artık «yapmak ya da yapmamak» arasında değil, parayı geri almanın farklı yolları arasında olur — uzun ve güvencesiz bir süreçle.
İşlemden önce neler incelenir
- Karşı taraf — ABD, AB ve BM yaptırım listelerinde ve Resmî Gazete’de yayımlanan Türk malvarlığı dondurma kararlarında. Yalnızca şirket değil, ortakları ve yöneticileri de incelenir.
- Karşı tarafın bankası ve ödeme güzergâhı — para hangi bankalardan geçecek ve aralarında kısıtlama altındaki ya da düzenleyicilerin yakın takibindeki kurumlar var mı.
- Fonların kaynağı — her kaynak için belgeler, vergi ödemesinin teyidi, kesintisiz hesap hareketleri.
- Belgelerin tutarlılığı — sözleşme, fatura ve ödeme açıklaması birebir örtüşmelidir.
- İşlemin konusu ve ülkeler — mal ya da hizmetin kendisine ve işlemin geçtiği ülkelere ilişkin kısıtlama bulunup bulunmadığı.
Yaptırımlar sözleşmelerden hızlı değişir
Sözleşmenin imzalandığı gün temiz olan bir karşı taraf, bir ay sonra listede yer alabilir. Bu yüzden inceleme tanışma aşamasında bir kez yapılan bir işlem değil, her önemli işlemden önce tekrarlanan bir prosedürdür. Özellikle zincirde düzenleyicilerin şu anda yakından izlediği ülkelerden bankalar varsa.
Bundan çıkan sonuç
Önce inceleme, sonra ödeme görüşmesi. Bu, bloke edilmiş paraya ilişkin her türlü uyuşmazlıktan daha ucuzdur ve yalnızca zaman ile doğru sıralama gerektirir. İşlem uluslararasıysa ve bir tarafı Türkiye’deyse, incelemeye koşullar üzerinde anlaşmadan önce başlamak gerekir — imzadan sonra değil.